Pandora Belgelerinden, AKP’ye yakınlığıyla bilinen Çalık Holding’in yanı sıra “beÅŸli çete” grubunun başını çeken; Türkiye’de doÄŸayı katleden, vergi borçları silinen Cengiz Holding de çıktı.
Forbes Türkiye’nin 2020 yılında yayınladığı “en zenginler” listesine göre Cengiz Holding’in hak sahiplerinin toplamda en az 2,2 milyar dolarlık serveti bulunuyor. Ancak Türkiye’de iktidarın saÄŸladığı olanakları sonuna kadar kullanan Mehmet Cengiz, “milli ve yerli serveti” vergi cenneti ülkelerine aktarıyor.
VİRJIN ADALARI MERKEZLİ ŞİRKETİN DE SAHİBİ
DW Türkçe’den Pelin Ãœnker ve Serdar Vardar’ın haberine göre, Uluslararası AraÅŸtırmacı Gazeteciler Konsorsiyumu (ICIJ) tarafından paylaşılan belgelere göre Mehmet Cengiz, Britanya Virjin Adaları (BVI) merkezli MEFA Cengiz Limited ÅŸirketinin de sahibi. Cengiz, vergiden kaçınmak ve bunu yaparken ismini gizli tutmak için ÅŸirketin kuruluÅŸunda vekil hissedar ve direktörler kullanıyor.
6 Nisan 2011’de kurulan MEFA Cengiz Limited’in hissedarlarından bir diÄŸeri ise aynı zamanda Cengiz Holding Ä°cra Kurulu Ãœyesi olan UÄŸur Cengiz. 2015 yılına gelindiÄŸinde UÄŸur Cengiz, MEFA Cengiz’in direktörlüğünü de üstleniyor. Aynı tarihte ÅŸirket hissedarlığı da vekil hissedarlardan alınıp bizzat UÄŸur ve Mehmet Cengiz’e geçiyor.
PARAVAN ŞİRKET VE VEKİL DİREKTÖRLER
50 bin dolar sermayeyle kurulan şirketin kayıtlı olduğu servis sağlayıcı ise Trident Trust. Trident Trust gibi firmalar, müşterilerinin kimliğini ve varlıklarını gizlemek için iç içe geçmiş paravan şirketler ve vekil direktörler kullanıyorlar.
Adına Standard Chartered Bank’ta hesap açılan off-shore ÅŸirketin yönetimi Standard Chartered Trust (Guernsey) Limited tarafından yapılıyor. Elde edilen belgelerde Cengiz Ailesi’nin yoÄŸun programlarından dolayı MEFA Cengiz Limited ve varlıklarının yönetimi için profesyonel bir hizmet almak istediÄŸi belirtiliyor.
Mehmet Cengiz yine programının yoÄŸun olduÄŸu gerekçesiyle DW Türkçe’nin röportaj talebini reddetti. DW Türkçe’nin sorularını yazılı olarak yanıtlayan Cengiz, MEFA Cengiz’in UÄŸur Cengiz ile kendisine ait bir ÅŸirket olduÄŸunu kabul etti. Ancak vergi yükünü azaltmak için hangi yöntemlere baÅŸvurduÄŸuna dair bilgi vermedi.
Ä°GA, TRUST VE MEFA BAÄžLANTISI
Off-shore ÅŸirketin yetkililerinin Ä°GA Ä°stanbul Havalimanı çalışanlarından seçilmesi ise dikkat çekiyor. DW Türkçe’nin incelediÄŸi belgelere göre 29 Haziran 2015’te havaalanı planlama müdürü olan Atınç Tuncalı MEFA Cengiz Ltd. ÅŸirketine sekreter olarak atanıyor. Ä°GA Ä°stanbul Havalimanı’ndaki BaÅŸ Planlama Görevlisi olan Ä°smail H. Polat ise Trident Trust ve MEFA Cengiz Ltd. arasındaki iletiÅŸimi yürütüyor.
Mehmet Cengiz, verdiği yazılı yanıtta, bu iki havalimanı çalışanının, kendisine ait off-shore şirketteki görevleri dolayısıyla fazladan bir maaş almadıklarını söyledi.
Cengiz Holding’in Limak, Kolin, Kalyon ve Mapa ile birlikte kurduÄŸu ortak giriÅŸim grubu, 3 Mayıs 2013 tarihinde yapılan Ä°stanbul Havalimanı ihalesini 22 milyar 152 milyon euro bedelle almıştı. Cengiz Holding, havalimanını 2043’e kadar iÅŸletme hakkına sahip firmalardan biri.
DÜNYA EN FAZLA KAMU İHALESİ ALAN ÜÇ ŞİRKETTEN BİRİ
Dünya Bankası’nın raporuna göre dünyada en fazla kamu ihalesi alan üç ÅŸirketten biri olan Holding’in 2002-2020 yılları arasında aldığı ihalelerin toplam bedeli 42,1 milyar doları buluyor. Cengiz Holding’in son dönemde aldığı ihaleler arasında Ä°stanbul Havalimanı’nın yanı sıra Ankara Hızlı Tren Garı, Kuzey Marmara Otoyolu Avrupa ve Asya Kesimi, Rize-Artvin Havalimanı, Ordu-Giresun Havalimanı, Gebze-Halkalı Banliyö Hattı, Eti Bakır AÅž Murgul HES, Eti Alüminyum, Yusufeli ve Ilısu Barajı da bulunuyor.
BoÄŸaziçi, Akdeniz, Meram, UludaÄŸ ve Çamlıbel elektrik dağıtım ÅŸirketlerinin de sahibi olan Holding’in 2011-2020 yılları arasında aldığı ve Kamu Ä°hale Kurumu tarafından kamuoyuna açıklanan ihalelerin toplam bedeli 18 milyar lirayı geçiyor.
LONDRA’DA DÜŞÜK BÃœTÇELÄ° EV ALIYORLAR
Pandora Belgeleri’ne göre Cengiz Ailesi, MEFA Cengiz Limited ÅŸirketi üzerinden, “düşük vergili” ev alıyor. Trident Trust’ın kayıtlarına göre 2011 yılında Londra’da Brompton Road’da alınan ev için 3 milyon 750 bin pound ödendi.
VERGÄ°LERDEN DE MUAF OLUNUYOR
Mehmet Cengiz, verdiÄŸi yanıtta, bu rakamın içinde verginin de olduÄŸunu vurgulasa da Ä°ngiltere’de ev almak off-shore ÅŸirketler aracılığıyla oldukça avantajlı. Bu yolla yıllık ödenmesi gereken konut vergisi oranı düştüğü gibi veraset ve intikal gibi bazı vergilerden de muaf olunuyor. Cengiz ise satış sırasında devir iÅŸlemlerini kolaylaÅŸtırdığı için bu yolu tercih ettiÄŸini iddia ediyor.
Satın alınan evi gerektiÄŸi zaman aile üyelerinin kullandığını söyleyen Cengiz, ÅŸirketin halen aktif olduÄŸu, UÄŸur Cengiz’in de direktörlüğe devam ettiÄŸi bilgisini verdi. Belgeler de ÅŸirketin Londra’daki evin alımı dışında iÅŸlemlerinin olduÄŸunu gösteriyor. Kayıtlara göre Mayıs 2011 ile Temmuz 2012 arasında ÅŸirkete yaklaşık 4,4 milyon dolar para giriyor. Mayıs 2012’de Mehmet Cengiz’in kızı Dilek Cengiz’e sınırlı imza yetkisi verilirken ÅŸirket, Haziran 2012’de Standard Chartered Bank’tan 8 milyon dolarlık kredi almaya karar veriyor. 2015’te ÅŸirket hesabı Garanti Bank International N.V’ye aktarılıyor. Hesabın aktarılmasıyla ilgili talebi ileten Ä°smail H. Polat, gönderdiÄŸi mailde, MEFA Cengiz Limited’in Mehmet Cengiz ve UÄŸur Cengiz’e ait birkaç gayrimenkulü yönetmek için kurulduÄŸunu belirtiyor.
Mayıs 2019’da Mehmet Cengiz’in 30 yıllık eÅŸi ve altı çocuÄŸunun annesi Fatma Cengiz, boÅŸanma davası açmış, Ä°stanbul Anadolu Aile Mahkemesi’ne verdiÄŸi dilekçede, Cengiz’in iliÅŸki yaÅŸadığı bir kadının üzerine Londra’da bir daire geçirdiÄŸini iddia etmiÅŸti.
VİRJİN ADALARINDAKİ ŞİRKETE PARA AKTARILIYOR
ICIJ tarafından 2016 yılında yayınlanan Panama Belgeleri sızıntılarında da Mehmet Cengiz’in Panama merkezli hukuk ÅŸirketi Mossack Fonseca’nın (MossFon) müşterilerinden biri olduÄŸu ortaya çıkmıştı. Niue ve Britanya Virjin Adaları’nda toplam altı tane off-shore ÅŸirketi bulunan Cengiz’in, servetini aktardığı bu ÅŸirketler aracılığıyla alım-satım, piyasa araÅŸtırması, danışmanlık hizmeti ya da gümrük anlaÅŸması yaptığı MossFon kayıtlarına yansımıştı. Yine belgelerde Mehmet Cengiz’in kardeÅŸi Ekrem Cengiz ile birlikte, Ankara merkezli Digital Ä°nternet Hizmetleri adlı ÅŸirketin gizli sahibi iken bu ÅŸirket üzerinden Britanya Virjin Adaları’ndaki ÅŸirketi Digital European Company Ltd’ye para aktardığı görülüyordu.
Mossack Fonseca’nın belgelerinde ayrıca Akkuyu Nükleer Santrali’nin yüzde 49 hissesini Rusatom’dan satın almak isteyen Mehmet Cengiz’in 2016’da Britanya Virjin Adaları merkezli bir danışmanlık ÅŸirketiyle anlaÅŸma imzaladığı ve ÅŸirkete bunun için 15 milyon dolar ödemeyi taahhüt ettiÄŸi yer alıyordu. Ancak hisse alımı gerçekleÅŸmedi.
Cengiz, DW Türkçe’ye yaptığı açıklamada, Panama Papers sızıntılarında adının geçtiÄŸi ÅŸirketlerle ÅŸu anda ilgisinin olmadığını savundu. MEFA Cengiz dışında kullandığı bir off-shore ÅŸirketi daha olduÄŸu bilgisini veren Cengiz, yurt dışındaki ÅŸirket ya da taşınmazlarını Türk makamlarına bildirmekle ilgili yasal bir zorunluluÄŸu olmadığını vurguladı.
Ä°KTÄ°DAR DA CENGÄ°Z’E VERGÄ° Ä°NDÄ°RÄ°MÄ° YAPIYOR
Sıfır vergi avantajından yararlanmak için vergi cennetlerini tercih eden Cengiz Holding’e Türkiye’de iktidar tarafından yapılan çok sayıda vergi indirimi de söz konusu. Ekim 2020’de CHP Mersin Milletvekili Ali Mahir BaÅŸarır’ın dönemin Ticaret Bakanı Ruhsar Pekcan’a verdiÄŸi soru önergesine gelen cevaba göre son 10 yılda Cengiz Ä°nÅŸaat için 30 defa vergi indirimi yapıldı. Bu, yılda üç kez indirime denk geliyor. Rakamsal olarak ne kadar indirim yapıldığına dair bilgi ise ticari sır denilerek kamuoyu ile paylaşılmıyor. Maliye Bakanlığı’nın açıklamasına göre 2010 yılında ÅŸirketin yaklaşık 425 milyon liralık vergi borcu tek kalemde silinmiÅŸti.
HOLDÄ°NG’E Ä°KTÄ°DAR TARAFINDAN TEÅžVÄ°K OLANAÄžI DA SAÄžLANIYOR
Holding’e iktidar tarafından saÄŸlanan olanaklardan biri de teÅŸvikler. Son verilen teÅŸvik, eylül ayında Resmî Gazete’de yayımlanan CumhurbaÅŸkanı kararına dayanıyor. Buna göre 2004’te özelleÅŸtirme kapsamında Cengiz Holding’in bünyesine katılan Eti Bakır AÅž’nin, Samsun’daki 1,6 milyar TL’lik katot bakır ve kimyasal gübre üretim tesisine proje bazlı devlet desteÄŸi verilmesi kararlaÅŸtırıldı. Åžirket, Temmuz ayında da Eti Bakır’ın Adıyaman’daki tesisi için 72 milyon liralık teÅŸvik almıştı. Holding’in AÄŸustos 2020’de Rize’de açılışı yapılan Ricosta Otel için aldığı teÅŸvik ise 49 milyon 630 bin lira oldu.
Çevresel Etki DeÄŸerlendirme (ÇED) yönetmeliÄŸinden muaf tutularak baÅŸlanan ve milyonlarca aÄŸacın katledildiÄŸi Kuzey Marmara Otoyolu’nun hizmete açılan bölümlerinde “araç geçiÅŸlerinin garanti sınırının altında kalması” nedeniyle ise Cengiz Holding’in de aralarında olduÄŸu iÅŸletmecilere 2020 yılında 1,4 milyar TL ödendi. (ETHA)