Erkek şiddetinin çetelesini tutmak fikri; gazetelerin cinsiyetçi dille şiddeti yeniden üretiyor olmasına, kadına yönelik şiddetin yine bu haberlerle gerekçelendirilmesine ve maalesef bu konuda araştırma yapılmadığı, elde somut veriler olmadığı için olayların münferitleşmesine itirazla ortaya çıktı.
Emine Özcan
“Erkeklerin Eylül’de 11, yıl başından bugüne kadarsa 125 kadın öldürdüğü” haberi üzerine bir okurdan “Seksizm, kör feminizm bunlar bir tarafa; toplumsal ÅŸiddetin temel kaynağını ‘erkek egemen toplum’ olarak görüyorsanız çok yazık” diye baÅŸlayan ve özetle ÅŸiddeti “erkek ÅŸiddeti” olarak deÄŸil “sistem ÅŸiddeti” olarak tanımlamak gerektiÄŸini söyleyen bir e-posta üzerine,haberimizin çeÅŸitli Ä°nternet mecralarında tartışıldığı duyumundan devamla “çetelemizin” hikayesini paylaÅŸmak gereÄŸi hissettik.
Bu tartışmanın, genel tabloya bakınca kadına şiddetin azaldığı -ve bu durumu, ramazan olmasıyla ilişkilendirdiğimiz- Eylül ayına denk gelmiş olması ironik.
Ä°ÅŸin aslı “Erkekler kadın öldürüyor” baÅŸlığının seksizmle iliÅŸkilendirilmesi veya “erkek deÄŸil sistem” denilerek eleÅŸtirilmesi çetelenin tutulmasının, kadına ÅŸiddetin sorgulanmasında ne kadar mühim olduÄŸunu gösteriyor.
bianet’te -önceleri kolektif ardından benim sorumluluÄŸumda- hazırladığımız “erkek ÅŸiddeti” çetelesini, 2008’in Nisan ayından bu yana gazetelerin üçüncü sayfalarına yansıyan adli vakaları tarayarak ve kadına yönelik ÅŸiddeti, cinsel saldırı haberlerini derleyerek tutuyoruz.
Erkek şiddetinin çetelesini tutmak fikri; gazetelerin cinsiyetçi dille şiddeti yeniden üretiyor olmasına, kadına yönelik şiddetin yine bu haberlerle gerekçelendirilmesine ve maalesef bu konuda araştırma yapılmadığı, elde somut veriler olmadığı için olayların münferitleşmesine itirazla ortaya çıktı.
Kadınlar kadın oldukları için ÅŸiddete maruz kalıyorlar: Her gün üçüncü sayfalarda okuduÄŸumuz “mini etek giydiÄŸi, baÅŸkalarıyla chat yaptığı, çalışmak istediÄŸi, beyaz pantolon giydiÄŸi, seviÅŸme, birlikte olma teklifini geri çevirdiÄŸi, boÅŸanmak istediÄŸi” için öldürüldükleri söylenen kadınların “kadın” olduklarından dolayı ÅŸiddete maruz kaldığını, katlediklerini anlatmanın bir yoluydu ÅŸiddet olaylarını alt alta sıralamak.
Sayılar yalan söylemez ama ya sayılar yoksa…: Erkek ÅŸiddetinin varlığını bilmekten öte durumun vahametine dair bir tablo, bir baÅŸvuru kaynağı oldu çetele. Özellikle son dönemlerde bianet’e telefon ve e-posta yoluyla ulaşıp “Bu ay kaç kadın öldürüldü?” sorusuyla muhatap olmak erkek ÅŸiddeti çetelesinin ne kadar önemli bir ihtiyaca cevap verdiÄŸini de gösteriyor.
Ãœstelik gazete haberleri adli makamlara yansıyan vakaları konu ediyor. BaÅŸbakanlık Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü’nün aile içi ÅŸiddet araÅŸtırmasının sonucuna göre ÅŸiddete uÄŸrayan kadınların yüzde 92’si ÅŸikayetçi olmuyor.
Ne yazık ki bu durumda bianet’in hali hazırda tuttuÄŸu ve üzerine tartışma yürütülen çetelesi bile gerçek verileri yansıtmaktan uzak kalıyor, ancak sembolik bir gösterge olabiliyor. Sırası gelmiÅŸken çeteleden rahatsızlığın bir gün yüzde 8’e, yani belki de çetelemize girmekten korkuyor olmakla alakalı olduÄŸunu tahmin ediyor ve anlıyoruz.
Neden “kadına yönelik ÅŸiddet” deÄŸil de “erkek ÅŸiddeti?”: Erkek ÅŸiddeti çetelesini tutarken üçüncü sayfa haberlerinde eleÅŸtirdiÄŸimiz edilgen dilden de uzak kalmaya çalışıyoruz. Bu çeteleyi tutarken, yani ÅŸiddet haberlerini tararken süreç içinde kendiliÄŸinden geliÅŸen bir tutum aslında. Ä°lk zamanlar “Bu ay X kadar kadın öldürüldü” derken artık “Erkekler X kadar kadın öldürdü” diyerek ÅŸiddetin bizzat failini haberleÅŸtirip maktulunu, maÄŸdurunu yeniden deÅŸifre etmemeye, öne çıkarmamaya çabalıyoruz.
Bu tavrımızı, haklar için habercilik yapan bianet’in maÄŸdurun hikayesini yeniden kurgulamak yerine failin yargı sürecinin takibine dikkat çekmeyi gazetecilik etiÄŸi olarak benimsemiÅŸ olmasına dayandırıyoruz. Çok basit olan bir gerçek var ki kadına yönelik ÅŸiddetin önlenmesinde “caydırıcı ceza”lar önemli rol oynuyor.
“Erkek ÅŸiddeti”nden ne anlamalıyız?: Gazetelerin üçüncü sayfalarına sadece kemeriyle, bıçağıyla, silahıyla vs. kadınlara ÅŸiddet uygulayan erkekler konu olmuyor elbette. Ancak yine üçüncü sayfadan hareketle ÅŸiddet uygulayan kadınsa onun kadın olduÄŸunun özellikle altı çiziliyor. Erkeklere oranla daha az ÅŸiddet haberinin öznesi olduklarını bizzat takip eden olarak söylemek gerekir. DiÄŸer yandan kimi cinayetlerin, kadınların “ölmemek, hayatta kalmak” için kendilerini savunurken gerçekleÅŸtiÄŸi gerçeÄŸi inkar edilemeyecek kadar yaygın. Ama esas derdimizi şöyle özetleyelim: TuttuÄŸumuz çetelede “kadınlar erkek öldürmüyor” gibi bir iddia yok, ama kadınların “münferit” deÄŸil “organize ve sistematik” ÅŸekilde öldürüldüklerini, ÅŸiddete maruz kaldıklarını bizzat haberlere dayanarak söylüyoruz.
Çetele “kadın katlini” baÅŸlığına taşısa da tecavüz, taciz vakalarına da yer veriyor. Bu noktada bir parantez açıp tecavüzün “erkeÄŸin kendini, güdülerini kontrol edememesiyle yaptığı eylem” olarak tanımlanmasına itirazımızı dile getirmeliyiz. Kadına cinsel ÅŸiddeti “hastalık, sapıklık” deÄŸil sistematik erkek ÅŸiddetinin bir parçası olarak görüyoruz. ErkeÄŸin kadını cezalandırma, üzerinde hak iddia etme, iktidar kurma araçlarından biri olarak cinsel ÅŸiddet, üçüncü sayfalarda “diÅŸi kuyruk sallamazsa”ya varan ve kadını deÅŸifre edip damgalayan, suçlayan, bir dille defaten kadını maÄŸdur ederek, uzun lafın kısası kabul edilemez bir ÅŸekilde katlanarak sürüyor.
Küçük bir açıklama: Yapılan tartışmalarda söz konusu faili meçhul bir olayı “Diyarbakır’da hayvan otlatırken öldürülen Ceylan” örneÄŸi üzerinden çetelemize nasıl dahil ettiÄŸimiz soruluyor. Cevabımız net: Patlayıcıların, havan toplarının, silahların başında kadınlar deÄŸil erkekler, erkek zihniyetler var.
bianet’in çetelesine konu olan “erkek ÅŸiddeti” vakalarının tek tek erkekleri kapsamadığını not düşmeye gerek yoksa da erkeklerin de erkek egemen sistemin maÄŸduru olduÄŸunu -bir kez daha- söylemeden geçmeyelim.
Toplumsal cinsiyetin erkeÄŸi otorite, iktidar sahibi olmaya zorladığı, çocukken eline oyuncak olarak silah verdiÄŸi, “namus” gerekçe edilerek yakını olan kadını öldürmesinin emredildiÄŸi bu topraklarda “erkek ÅŸiddetine karşı mücadele” sadece kadınların deÄŸil erkeklerin de sorunu.
“Erkek ÅŸiddeti çetelesi”nden ne murat ettiÄŸimize gelince: umarız çetelemiz kadın katline, fiziksel, psikolojik, cinsel ÅŸiddete karşı mücadeleye bir damla da olsa katkıda bulunur.
(Bianet)