HRW, ölümcül tam otonom silahların yasaklanması için çaÄŸrıda bulunarak ülkelerin bu konudaki tutumlarını raporladı. Raporda Türkiye de “katil robotlar”a yatırım yapan ülkeler arasında sıralanıyor.
Ä°nsan Hakları Ä°zleme Örgütü (HRW), insan kontrolüne tabi olmadan hedefini kendi belirleyip vuran tam otonom silah sistemlerine karşı harekete geçilmesi için çaÄŸrıda bulundu. Örgütün hazırladığı raporda, diÄŸer sivil toplum kuruluÅŸlarıyla birlikte 2013 yılında baÅŸlatılan “Katil Robotları Durdurma” kampanyasına atıfta bulunularak, tam otonom silah sistemlerinin dünya çapında yasaklanması için gerekli adımların ivedilikle atılması gerektiÄŸine iÅŸaret edildi.
“Katil robotlar” konusunun ilk olarak 2013 yılında BM Ä°nsan Hakları Konseyi oturumunda gündeme alındığına ve 2014’ten bu yana Konvansiyonel Silahlar SözleÅŸmesi (CCW) toplantılarında tartışıldığına iÅŸaret edilen raporda, ÅŸimdiye kadar bu konuda resmi açıklama yapmış 97 ülkenin gelinen noktadaki konumu ve izlediÄŸi tutum mercek altına alındı.
Raporda, ülkelerin BM Genel Kurulu gibi çeÅŸitli platformlarda yaptıkları açıklamalar ya da CCW’de ölümcül otonom silahlarla ilgili 2014-2019 yılları arasında düzenlenen sekiz toplantıya katılımları ve bu toplantılarda sergiledikleri tutum baz alındı.
Yatırım yapan ülkeler
Çin, Ä°srail, Rusya, Güney Kore, Britanya ve Amerika BirleÅŸik Devletleri (ABD) çeÅŸitli otonom silah sistemlerine “güçlü” yatırım yapan ülkeler arasında yer alırken bu alanda yatırım yapan diÄŸer ülkeler arasında Türkiye ve Avustralya’nın isimlerine yer verildi.
Ãœlkelerin büyük çoÄŸunluÄŸunun, güç kullanımıyla ilgili kararlar üzerinde insan kontrolünden yana olduÄŸu, ancak tam otonom silahların yasaklanması çaÄŸrısında bulunan ülke sayısının 30’da kaldığı kaydedildi. Yasak çaÄŸrısı yapan ülkeler arasında Türkiye bulunmazken AB ülkeleri arasında sadece Avusturya yer aldı. Çin’in ise ölümcül otonom silahların geliÅŸtirilmesi ve üretiminin deÄŸil, sadece kullanımının yasaklanmasından yana görüş bildirdiÄŸi belirtildi.
Türkiye’nin tutumu
Raporun Türkiye ile ilgili bölümünde Türk hükümetinin müzakereleri desteklediÄŸi, ancak yasağın zamanlaması konusunda çekince belirttiÄŸi anlaşılıyor. Rapora göre Türk hükümeti Kasım 2013’te Konvansiyonel Silahlar Yüksek Akit Taraflar Toplantısı’na yönelik açıklamasında, ölümcül otonom silah sistemleri ile ilgili çok taraflı görüşmelere baÅŸlanması önerisini destekledi.
A
Ankara’nın Nisan 2016’da Konvansiyonel Silahlar Hükümetlerarası Ölümcül Otonom Silah Sistemleri Uzmanlar Grubu toplantısına yönelik açıklamasında ise “bu tür silah sistemlerinin var olmadığı”na iÅŸaret edilerek “varsayımsal bir konu üzerinde konuÅŸulduÄŸu, bu nedenle genel bir yasağın önceden ilan edilmesinin etkinliÄŸi konusunda çekince bildirildiÄŸi” görülüyor. Raporda, Türkiye’nin silah sistemleri üzerinde insanların kontrolüne ve hesap verilirliÄŸine ihtiyaç olduÄŸu görüşünü aktardığına da yer veriliyor.
“Otonom iÅŸlevlere sahip çeÅŸitli silah sistemlerini geliÅŸtirdiÄŸi, ürettiÄŸi ve kullandığı” belirtilen Türkiye’nin, 2014-2019 yılları arasında “katil robotlar”la ilgili tüm CCW toplantılarına katıldığı da kaydedildi.
İnsan Hakları İzleme Örgütü, güç kullanımında insan kontrolünü güvence altına alan ve insan kontrolünde olmayan silah sistemlerini yasaklayan bir uluslararası anlaşma için tüm ülkeleri müzakerelere başlamaya ve hızlı bir şekilde sonuçlandırmaya çağırdı. Örgüt, ayrıca tüm devletlere, tam otonom silahların geliştirilmesi, üretimi ve kullanımına yasak getiren ulusal yasalar çıkarmaları çağrısı yaptı.
(dw)