Çin ve Hindistan, Himalayalarda statüsü tartışmalı Keşmir bölgesinde 20 Hint askerinin ölümüyle sonuçlanan çatışma konusunda birbirini suçluyor. İki taraftan da ölü ve yaralılar olduğu anlaşılan çatışmada Çin henüz kendi kayıplarını açıklamış değil.
Salı günü çıkan çatışma sırasında ateşli silah kullanılmadığı tarafların taşlar ve çivili sopalarla birbirine saldırdığı bildiriliyor.
KeÅŸmir’in Ladakh bölgesindeki sınırda en az 45 yıldır çatışma yaÅŸanmıyordu.
Hindistan Çin’in sınırdaki fiili durumu tek taraflı olarak deÄŸiÅŸtirmeye çalıştığını söylüyor. Çin ise Hint askerlerini kendi askerlerine saldırmakla suçluyor.
İki ülkenin askeri yetkilileri arasında daha sonra gerginliği yatıştırmaya yönelik görüşmeler yapıldı.
Çatışma nasıl çıktı?
Salı günü erken saatlerde Hint ordusu KeÅŸmir bölgesi içindeki Ladakh’daki bir çatışmada 3 askerinin öldüğünü bildirdi.
Daha sonra yapılan bir açıklamada da Hint ordusu tarafından yapılan açıklamada 17 askerin de “görev başında” ağır yaralandıkları ve yüksek irtifadaki bölgede sıfırın altındaki soÄŸuÄŸa maruz kalarak öldükleri, toplam can kaybının 20’ye çıktığı kaydedildi.
Her iki taraf da çatışmada tek bir kurÅŸun bile sıkılmadığında ısrarlı. Hindistan DışiÅŸleri Bakanlığı Çin’i geçen hafta üzerinde uzlaşılan Fiili Kontrol Sınırları anlaÅŸmasını ihlal etmekle suçladı.
Çin ise şimdiye kadar kayıplar konusunda bir açıklama yapmadı ama Hindistan askerlerini sınırı ihlal etmekle ve Çin tarafına geçmekle suçladı.
Bölgedeki gerginliğin geçmişi nedir?
KeÅŸmir’de Hindistan, Pakistan ve Çin’in hak iddia ettiÄŸi bölgeler var.
Hindistan ve Çin 3 bin 440 kilometrelik bir sınıra sahip ve bu sınır boyunca yer yer çözümlenmemiş egemenlik iddiaları var.
Çin 1950’den bu yana, Hindistan ile Ä°ngiltere sömürgesi olduÄŸu dönemde çizilmiÅŸ sınırları tanımayı reddediyor, Hindistan’ın Güney Tibet diye adlandırdığı Arunaçal PradeÅŸ eyaletinin tamamında hak iddia ediyor.
Ayrıca karşılıklı sınırın bir çok kısmında tarafların anlaşamadığı yerler var.
Ladakh bölgesinde sınır alanının dağlık, buz kaplı ve akarsularla, göllerle bölünen bir alan olması, hattın net bir şekilde belirlenmesini iyice zorlaştırıyor.
Hindistan Çin’i Ladakh’daki Galwan vadisine binlerce asker konuÅŸlandırmakla suçluyor ve Çin’in, 38 bin kilometrekarelik Hint toprağını iÅŸgal ettiÄŸini öne sürüyor.
Hindistan ve Çin geçmiÅŸte yalnızca bir kere, 1962’de savaÅŸmış, Hindistan ağır bir yenilgi yaÅŸamıştı.
Çin’in Hindistan’ın kuzeydoÄŸusuna girmesiyle baÅŸlayan savaÅŸta iki taraftan toplam 2 binden fazla asker yaÅŸamını yitirmiÅŸti.
4 bin 250 metre yükseklikteki dağlık bir coğrafyada bir ay kadar süren savaşın ardından ateşkes anlaşması imzalanmış ve iki ülke, savaş öncesi sınırlarına dönmüştü.
Hindistan, Çin’in bölgede 38 bin kilometrekare toprağını iÅŸgal ettiÄŸini savunuyor.
Son 30 yıl içinde sınır ihtilaflarını çözmek için yapılan çok sayıda müzakere denemesi sonuçsuz kalmış ama bölgede istikrar büyük ölçüde korunmuştu.
Gerilim neden yeniden tırmanıyor?
Gerilimlerin yeniden canlanmasına sebep olan bir çok sebep var ama temelinde iki ülkenin çatışan stratejik çıkarları yatıyor.
Narendra Modi’nin baÅŸbakanlığında Hindistan Ladakh’daki sınır boyunca onlarca yeni yol inÅŸa etti ve 2022’de biteceÄŸi açıklanan alt yapı projesi hala sürdürülüyor.
Çin, Hindistan’ın bölgeye alt yapı getirmesinden huzursuz olarak öfkeyle tepki gösterdi. Nitekim Salı günkü çatışma da bu yolun geçtiÄŸi bir yerde meydana geldi.
Birisi de 2008 yılında yeniden kullanıma sokulan bir ileri hava üssüne baÄŸlanan bu yollar, Hindistan’ın, bir çatışma durumunda bölgeye hızla asker ve teçhizat ulaÅŸtırma ve hava desteÄŸi saÄŸlama imkanlarını artırıyor.
Bu arada Çin de Tibet bölgesini Åžincan’a baÄŸlaması bakımından Pekin açısından stratejik önem taşıyan bu bölgenin kendi tarafında yol ve altyapı çalışmaları yürütüyor.
Galwan vadisindeki gerilim aslında son aylarda yavaş yavaş uç veriyordu. Nisan ayından bu yana iki taraf da vadinin çevresine asker, tank, top, füze rampaları, helikopter ve savaş uçağı yığınağı yapmıştı.
Mayıs ayı baÅŸlarında Hindistan medyası Çin kuvvetlerinin, Hindistan’ın kendi toprağı saydığı bir alana girerek çadırlar kurduÄŸu, siperler kazdığı ve ağır silahlar taşıdığı haberleri üzerine gerilim biraz daha yükseldi.
Küresel güç bölgesel güce karşı
Çin, Hindistan’ın beÅŸ katı büyüklükte ekonomisiyle kendisini ABD’nin yerine aday bir dünya süper gücü olarak görüyor.
Buna karşılık Hindistan, birden fazla büyük gücün egemen olduğu bir dünya vizyonunda önemli rollerden birini kapmayı umuyor.
Geçen yılın Ağustos ayında Hindistan çok tartışmalı bir karar ile kendi yönetimi altındaki Cammu ve Keşmir bölgesinin sınırlı özerkliğine son vermiş ve bölgenin haritasını yeniden çizmiş, Çin ise bu adımı kınamıştı.
Hindistan bu adımı kapsamında, kendisine ait olduÄŸunu iddia ettiÄŸi ama Çin kontrolündeki Aksai Çin bölgesini de kapsayan KeÅŸmir’in Ladakh bölgesinin özerk statüsünü deÄŸiÅŸtirerek merkeze baÄŸlamıştı.
Pakistan faktörünün son gerilimdeki yeri
Hindistan, uzun süredir müttefik olan Çin ile Pakistan arasındaki iliÅŸkilerden de kaygı duyuyor ve Çin’i Pakistan’ın nükleer silah ve füze teknolojisi edinmesine yardım etmekle suçluyordu.
Hindistan’ın Hindu milliyetçisi BJP partisi hükümetinin önde gelen isimleri, KeÅŸmir’in Pakistan yönetimindeki kısmını da ele geçirmekten söz ediyorlar.
Bu bölgeden geçen Karakurum otoyolu Çin ve Pakistan’ı karadan birbirine baÄŸlıyor.
Pekin yönetimi Çin-Pakistan Ekonomik Koridoru adı altında Pakistan’daki alt yapı projelerine 60 milyar dolar harcadı. Pakistan KeÅŸmir’inden geçen bu yol Çin’i aynı zamanda Pakistan’ın Gwadar limanına baÄŸlıyor ve Çin’e Umman denizine ulaÅŸma imkanı veriyor.
Hindistan bu nedenle, Gwadar limanının Çin’in Umman denizinde tatbikat yapmasını saÄŸlayabileceÄŸinden endiÅŸe ediyor.
Tibet konusunun önemi
Buna karşılık Çin de Hindistan hükümeti ile Tibet’in dini lideri Dalai Lama arasındaki iliÅŸkilerden kuÅŸkulanıyor. Dalai Lama Tibet’teki baÅŸarısız 1959 ayaklanmasından sonra Hindistan’a sığınmıştı.
Hindistan Tibet’in sürgündeki hükümetini tanımayı kabul etmediyse de, sürgündeki hükümetin liderinin 2014’de BaÅŸbakan Modi’nin yemin törenine katıldığı dikkatlerden kaçmadı.
Çin Hindistan’ın jeopolitik heveslerini ciddiye almıyor ve onu daha çok ABD, Japonya ve Avustralya gibi geleneksel rakipleriyle iÅŸbirliÄŸi yapma potansiyeli olan bir ülke olarak görüyor.
Çin’i bu gerilimde güçlü kılan ÅŸeylerden biri de aynı zamanda Hindistan’ın en çok ticaret yaptığı ikinci ülke olması. Bu iliÅŸkide Çin bir çok ülkeyle olduÄŸu gibi büyük ticaret fazlası üstünlüğüne sahip.
(BBC)