Bilim insanları oksijenin Ay’a nasıl ulaÅŸtığını anlayamadı ama manyetik alan aracılığıyla hareket ettiÄŸini buldu
AraÅŸtırmacılar, ayın paslandığını ve bundan kısmen Dünya’nın sorumlu olduÄŸunu keÅŸfetti.
Hindistan Uzay AraÅŸtırma Organizasyonu’nun Çandrayaan-1 yörünge aracından gelen verilerin incelendiÄŸi yeni bir makale, Ay kutuplarının diÄŸer bölgelerden önemli ölçüde farklı bir bileÅŸime sahip olduÄŸunu ortaya koyuyor.
Kutuplardan yansıyan ışığı inceleyen Hawaii Ãœniversitesi’nden Åžuai Li, hematitin spektral imzasını keÅŸfetti.
Genelde pas olarak bilinen hematit, bir demir oksit biçimi. Ancak demirin paslanabilmesi için oksijen gerekiyor ve bilindiÄŸi üzere Ay’da oksijen bulunmuyor.
Li yaptığı açıklamada, “Bu çok kafa karıştırıcı” dedi. “Ay hematit oluÅŸumu için hiç de uygun bir ortam deÄŸil.”
Bu soruya cevap arayan Li, NASA Jet Ä°tki Laboratuvarı’yla (JPL) temasa geçti.
JPL’deki bilim insanlarından Abigail Fraeman, “Ä°lk baÅŸta kesinlikle inanmadım. Ay’daki mevcut koÅŸullara dayanarak, hematitin var olmaması gerekiyor” dedi.
Ancak Ay’da su keÅŸfettiÄŸimizden beri insanlar, şöyle tahminlerde bulunuyor: EÄŸer bu su kayalarla tepkimeye girdiyse, Ay yüzeyinde bildiÄŸimizden çok daha çeÅŸitli mineraller bulunabilir.
Bilim insanları, Ay’daki pas varlığının üç ÅŸekilde açıklanabileceÄŸini keÅŸfetti. Atmosferi bulunmasa da Ay’da, Dünya’nın manyetik alanı sebebiyle eser miktarda oksijen mevcut.
Oksijen, Dünya’nın manyetik alanı üzerinde gezegenden Ay’a seyahat edebiliyor, yani manyeto kuyruk aracılığıyla 385 bin kilometreyi katedebiliyor.
Bu, Ay’ın Dünya’ya bakan yüzündeki hematit miktarının diÄŸer yüzüne göre çok daha fazla olmasını da açıklıyor.
Ay ve Dünya’nın milyarlarca yıldır birbirinden uzaklaÅŸması sebebiyle, Ay’ın gezegene daha yakın olduÄŸu dönemde daha çok oksijen almış olması da mümkün.
Bir diÄŸer neden ise Ay’da bulunan hidrojen miktarı. Hem Ay hem de Dünya, GüneÅŸ’ten gelen rüzgarlar aracılığıyla uzayı kateden hidrojen bombardımanına maruz kalıyor.
Hidrojen, elektronları uzaklaştıran oksitleyicilerin aksine, temas ettiği materyallere elektron ekleyen bir indirgen.
Dünya’nın manyetik alanı gezegeni bundan koruyor ama Ay’da bu tür bir koruma bulunmuyor.
Öte yandan, Dünya’nın manyeto kuyruÄŸu, Ay’a oksijen taşımanın yanı sıra dolunay dönemlerinde Ay’daki neredeyse tüm güneÅŸ rüzgarı aktivitesini de engelliyor. Bu da Ay döngüsü esnasında pas oluÅŸumu için bir fırsat teÅŸkil ediyor.
Üçüncü faktörü ise, Ay’ın uzak tarafındaki kraterlerin altında bulunan mevcut su buzu oluÅŸturuyor. Li, Ay’a devamlı çarpan toz parçacıklarının bu su moleküllerini serbest bırakabileceÄŸini ve bunların demirle karışarak, oksitlenme oranını artıracak ÅŸekilde ısınabileceÄŸini öne sürüyor.
Bu durum, hematitin neden Ay kraterlerinin uzağında da tespit edildiğini açıklayabiliyor ama suyun kayayla nasıl etkileşime girdiğini tam olarak açıklamak için daha fazla araştırma gerekiyor.
Bu yöndeki araştırmalar, hematitin asteroitler gibi diğer havasız cisimlerde bulunma sebebini de açıklamaya yardımcı olabilir.
Fraeman, “Bu cisimlerdeki demirin paslanmasına az miktardaki su ve cisme çarpan toz parçacıkları sebebiyet veriyor olabilir” dedi.
(Ä°ndependentturkish)