Almanya tarihinde, 1929 yılında 1 Mayıs ilk kez yasaklandı. En büyük 1 Mayıs katliamı gerçekleÅŸti. Hükümette hala kendini “sosyalist” diye nitelendiren SPD vardı. SPD’li “eski yoldaÅŸlar” Hermann Müller ÅŸansölye, Carl Severing İçiÅŸleri Bakanı ve katliamı yöneten Karl Zörgiebel de emniyet genel müdürüydü.
Dünyanın birçok ülkesinin tarihinde kana bulanmış 1 Mayıs’lar vardır. Az kiÅŸi hatırlar veya bilir; bu ülkelerden bir tanesi de Almanya’dır. Katliamın faili ne Bismarck ne de Wilhelm’dir. Hitler de deÄŸildir. Fail sosyaldemokrat SPD’dir.
Marx ve Engels’in kurucusu sayıldığı ve manevi liderliÄŸini yaptığı Alman sosyaldemokrasisinin tarihi ibretliktir. Avrupa’nın en güçlü işçi sınıfı partisinin nasıl hainleÅŸtiÄŸinin, burjuvalaÅŸtığının tarihidir.
Alman sosyal demokrasisi (SPD), Engels daha hayattayken siyaseten saÄŸa kaymaya baÅŸlamıştı. Fazla sürmedi. SPD, birinci emperyalist paylaşım savaşının arifesinde işçi sınıfına ve marksizme ihanet etti. “Vatan savunması” adı altında emperyalist savaşı destekledi. Savaşın bitiminde, Prusya imparatorluÄŸunun yıkıntıları arasında yükselen sosyalist cumhuriyet çaÄŸrısına karşı burjuva cumhuriyeti ilan etti. İşçi sınıfını burjuvazinin peÅŸine takıp, Weimar Cumhuriyeti’nin kuruculuÄŸunu
üstlendi.
Alçalmanın, ihanetin sınırı yoktu. 1918-1919, 1921 ve ’23 devrimlerinin ve ayaklanmalarının bastırılmasında SPD baÅŸrolü oynadı. Almanya Komünist Partisi’nin (KPD) öncülü olan Spartakistler’in önderleri Rosa Luxemburg ve Karl Liebknecht’in öldürülmesinin emrini veren, binlerce komünistin katlinden sorumlu kiÅŸi SPD’li Gustav Noske’ydi.
Almanya birinci emperyalist paylaşım savaşının kapitülasyonları altında, eziliyordu. Halk derin bir yoksulluğun kıskacındaydı. Ekonomik kriz siyasi krizi derinleştiriyordu. Sağda faşist NSDAP gelişirken işçi sınıfı içerisinde KPD sivriliyordu.
Alman işçi sınıfını hala domine eden SPD hükümetteydi; burjuvazinin ve onun devletinin temsilciliÄŸine soyunmuÅŸtu. Öyle ki KPD’yi Nazilerden daha büyük bir tehdit olarak görüyordu. Berlin’de özellikle Nazilerin her türlü yürüyüşüne ve eylemine göz yumarken, komünistlerin faaliyetlerini engelliyordu. SPD, işçi sınıfının KPD’ye yöneliÅŸini durdurmak amacıyla sosyaldemokrat gazetelerde komünistlere karşı yalan ve iftira kampanyaları yürütüyordu. İşçileri KPD’ye karşı kışkırtıyordu.
1929 yılının 1 Mayıs’ına doÄŸru yalan ve iftira kampanyaları hız kazandı. SPD Nazilerin “komünist tehdit” söylemini kullanarak komplo teorisi üretti. Buna göre, KPD silahlanıyordu, kan akıtacaktı. “BolÅŸevik darbe” yapacaktı. SPD 1 Mayıs’ta ve işçi sendikalarında kontrolü KPD’ye kaptırmamak için her yolu deniyordu. Gerekirse 1 Mayıs’ı yasaklayarak, katliam ve yıkıma bile baÅŸvuracaktı. Bunun zeminini hazırlıyordu.
Almanya tarihinde, 1929 yılında 1 Mayıs ilk kez yasaklandı. En büyük 1 Mayıs katliamı gerçekleÅŸti. Hükümette hala kendini “sosyalist” diye nitelendiren SPD vardı. SPD’li “eski yoldaÅŸlar” Hermann Müller ÅŸansölye, Carl Severing İçiÅŸleri Bakanı ve katliamı yöneten Karl Zörgiebel de emniyet genel müdürüydü.
Klaus Neukrantz, “Barikkiaden am Wedding (Wedding Barikatları-Yordam Yayınları) romanında 1 Mayıs 1929 katliamını ve işçilerin direniÅŸini anlatıyor. Yazar şöyle der: “…ne burada anlatılan kiÅŸilerin ne de onların eylem ve davranışlarının bir ‘icat’ ürünü olduÄŸunu, Gosslin Caddesi’nde 1919’un Mayıs günlerinde yaÅŸanan gerçek olaylardan alındığını belirtmek isterim.”
Wedding Barikatları 1 Mayıs katliamından hemen sonra yazılmış ve 1931’de yayımlanmıştır. (Çok geçmeden de yasaklanmıştır) Romanın yazarı Klaus Neukrantz da KPD’li bir komünist devrimcidir. Muhtemelen kendisi de Berlin Wedding’deki 1 Mayıs’a katılmıştır ama güvenlik nedeniyle bunu belirtmemiÅŸtir. Nitekim 1933 yılında, iktidara gelen Naziler, Klaus Neukrantz’ı da tutuklarlar. Nice komünist gibi Wedding Barikatları’nın yazarı da toplama kampında katledilir. Cenazesi dahi bulunamaz.
WEDDÄ°NG BARÄ°KATLARI
İşçilerin yaÅŸam koÅŸulları, 1929 yılının Almanya’sında içler acısıdır. İşçiler ağır ÅŸartlarda gece geç saatlere kadar karın tokluÄŸuna çalışırlar. Kiralarını ödeyemezler, evlerinden kovulurlar. Daracık kirli dairelerde bir sürü insan yaÅŸar. Giyecek üst baÅŸları, yatacak yatakları dahi yoktur. Bir parça ekmek ve bir yudum kahveyle günü idare ederler. Çocuklar açlıktan hastalanır. “Büyük ve aç Berlin’de, en çok çocuÄŸun en sefil halde yaÅŸadığı cadde burasıdır” der Klaus Neukrantz.
Burası Wedding’dir. Namı deÄŸer “Kızıl Wedding”. Wedding ve çevresi adeta “kurtarılmış bölge”dir. KPD burada her mahalle, fabrika ve sokakta örgütlüdür. Her mahallenin bir gazetesi “Wedding Emekçisi), her sokağın bir hücre örgütlenmesi ve siyasi lideri vardır. İşçiler geç saatlere dek çalıştıktan sonra işçi toplantılarına katılırlar. Mahalledeki siyasi sorumlunun evindeki mütevazı yatak odası toplantı odasıdır. İşçiler buraya “Kızıl Oda” derler. Bir birahane/lokanta olan “Kızıl Bülbül” ise dernek iÅŸlevi görür.
Sosyaldemokratların gazetelerinde komünistlere yönelik iftiralar, yalanlar ve 1 Mayıs’ın yasaklanacağı fısıltıları Wedding’in temel gündemidir. Alman işçi sınıfı içerisindeki yarılma Berlin nezdinde 1 Mayıs tartışmalarına da yansır. Ama SPD’nin 1 Mayıs’a günler kala “barışın, huzurun ve demokrasinin korunması için” 1 Mayıs’ı yasaklamasına SPD’li işçiler bile inanmakta zorlanırlar.
KPD, hükümetteki SPD’nin yasağına raÄŸmen 1 Mayıs’ta meydanlara, sokaklara çıkma kararı alır. KPD’li yetkili bir komünistin Kızıl Bülbül’de yaptığı konuÅŸma SPD’nin gerçek yüzünü, onun bugünkü politikalarını ve iÅŸlevini çözümlemesi bakımından hala günceldir.
“SavaÅŸtan sonra yoldaÅŸlar 1 Mayıs kutlaması olaÄŸan hale geldi. İşçiler bir imparatordan kazandıklarını bir cumhuriyete kaybedecek deÄŸiller ya! Ama bu sefer de ne gördük? SPD, bu kapitalist cumhuriyetin ve devlet aygıtının önemli bir parçasına evrilmiÅŸti artık. Almanya’daki siyasi deÄŸiÅŸimlerin baÅŸlamasından hemen sonra nasıl ki Noskeli SPD ve Kara Ä°mparatorluk Ordusu kanları döke döke işçileri bastırdıysa, aynı SPD Alman sanayisinin yeniden inÅŸası döneminde de polisin görevini üstlenerek yine işçi kitlelerinin ezilmesine hizmet etti, zira ancak işçilerin sömürülmesiyle ÅŸirketler konumlarını bir istikrara kavuÅŸturabilirdi. SavaÅŸ sonrası olan bitenlerin tümüne baktığımızda sosyaldemokrat işçiler de kabul etmeliler ki, kapitalistler her önemli dönüm noktasında huzur ve düzen tekrar saÄŸlam ve işçilerin kazandıkları az sayıdaki önemli baÅŸarılarını ekonomik ve sosyal alanda geri alma iÅŸini hep SPD’ye yüklediler. Bunun için de sadece Ebert’in* sekiz saatlik iÅŸ gününü fiilen ortadan kaldıran yetki kanununa bakmak yeterlidir. Alman sermayesi için Ebert, savaÅŸ öncesi bütün imparatorluÄŸun yaptığından daha fazlasını yaptı: “Varlıklarını kurtardı!”
1 Mayıs hazırlıkları olaÄŸan seyrinde sürerken SPD hükümeti ve Alman devleti katliam ve özellikle de Wedding’i cezalandırma planlarına baÅŸlar. İşçilere, komünistlere, Wedding’e karşı kullanmak için özel olarak muhafazakar, saÄŸcı bölgelerin subaylarını ve polislerini Berlin merkezine sevk ederler. Berlin’de ve hatta bütün Almanya’da herkes tedirginlik ve merak içerisinde 1 Mayıs’ta ne olacağını bekler.
1 Mayıs sabahı yoksul Wedding’de bayramın, mücadele gününün heyecanı, sevinci, coÅŸkusu vardır. Bütün yoksul işçi evlerinin pencerelerinden kızıl kumaÅŸ parçaları sallanır. Yoksul kadın ve erkek işçiler en güzel kıyafetlerini giyerler. Beyaz gömleklerine kızıl kurdeleler takarlar. Kız ve erkek çocukları süslenmiÅŸler, ellerinde yıldızlı kağıttan bayraklarla, anne ve babalarıyla birlikte “Kızıl Muhafızlar” ve “Enternasyonal” marÅŸlarını söylerler. Wedding halkı kızıl bir nehir gibi “Kızıl Bülbül”ün önüne akar. 1 Mayıs baÅŸlar…
Wedding’i kuÅŸatmaya alıp, sokaklarda tuzaklar kuran polis işçilere, Wedding halkına vahÅŸice saldırır. “Kahrolsun sosyal faÅŸist açlık rejimi” sloganını atan işçiler direnirler. Yeniden ve yeniden toplaşırlar. Caddeleri boÅŸaltmazlar, kortejleri yeniden oluÅŸtururlar. Polisler bu kez silaha ve bombalara sarılırlar. Panzerler de devreye girer. İşçi evlerinin pencerelerinde asılı olan kızıl bayraklara bile ateÅŸ edilir. YaÅŸlılar, kadın çocuk herkes kurÅŸunların hedefi olur. İşçiler yine de geri adım atmazlar. Her ev, her bina bir direniÅŸ odağı olur. Barikatlar kurulur. Halk 1 Mayıs’ın ÅŸanına yakışır halde birlik ve dayanışma içerisinde mücadele eder. BaÅŸka semtlerden işçiler desteÄŸe gelirler. Wedding artık 1 Mayıs 1929’un merkezidir.
Wedding direniÅŸi 3 Mayıs’ı 4 Mayıs’a baÄŸlayan geceye kadar devam eder. Polis ancak sinsice bir planla barikatları aÅŸar ve katliam yapar. SPD’li emniyet müdürü sokaÄŸa çıkma yasağı ilan eder. Evlerinin pencerelerinden dışarı bakmak dahi yasaklanır. Gözaltına alınan işçilere ve komünistlere ağır iÅŸkenceler yapılır.
1 Mayıs 1929’da 19’u Wedding barikatlarında olmak üzere Berlin genelinde toplam 33 işçi hunharca katledilir. Yüzlercesi yaralanır. Sosyaldemokrat ve burjuva gazeteler ortaklaşırlar; komünistleri “silahlı isyana kalkışmak”la suçlarlar. İşçiler sosyaldemokratların yalan ve iftiralarına inanmazlar. Wedding ve KPD bu direniÅŸten güçlenerek çıkar.
1933’te, sosyaldemokratların da yol vermesiyle, Nazilerin iktidara gelmesi sonucu Almanya’da bir dönem kapanır. Fakat SPD’nin Wedding düşmanlığı geçmez. Ä°kinci dünya savaşından sonra Wedding “yeniden imar etme” adı altında komple yıkılır. Wedding’in komünist kimliÄŸinin hafızalardan silinmesi amacıyla Goslin civarı yeni baÅŸtan inÅŸa edilir. Dönemin SPD’li Belediye Ä°nÅŸaat Komisyonu BaÅŸkanı Walter Nicklitz, Wedding’e duyduÄŸu kini şöyle ifade eder: “Berlin’de, saldırgan bolÅŸevikliÄŸin göz koyduÄŸu, bozunmanın çekirdeÄŸiydi.”
Wedding’den eser bırakılmadı geriye. Ama Wedding’in kızıl ruhu hala dolanıyor orada. Åžan olsun 1 Mayıs’a ve onu yaratan emekçi ellere!
“Sol, sol, sol, sol! Zörgiebel polisine raÄŸmen!
Sol, sol, sol, sol! Anıyoruz 1 Mayıs’ı
Kanlı yüzünü egemen sınıfın,
Unutmaz Kızıl Wedding,
KepazeliÄŸini de SPD’nin!”
(Kızıl Wedding şarkısından)
*Friedrich Eber (SPD), burjuva Wemiar Cumhuriyeti’nin ilk (1919-1925) ÅŸansölyesi.
Ender Çelikel – ETHA – 27.04.2024