UNESCO’nun Dünya Kültür Mirası listesinde bulunan Ayasofya’nın Danıştay’ın 1934 tarihli müze kararını bozması ve ardından açıklanan CumhurbaÅŸkanlığı Kararı ile camiye çevrilmesi baÅŸta Yunanistan, ABD, Avrupa BirliÄŸi ve Rusya olmak üzere uluslararası toplamda tepkiyle karşılandı. Yabancı basın da karara geniÅŸ yer ayırdı.
UNESCO, Dünya Kültür Mirası listesinde yer alan Ayasofya’nın statüsünün bir sonraki toplantıda gözden geçirileceÄŸini açıkladı. Ayasofya, 1985 yılından bu yana UNESCO Dünya Kültür Mirası listesinde yer alıyor.
Müslümanlar için Ä°stanbul’un fethiyle birlikte çok büyük sembolik önemi olan Ayasofya, ilk etapta Ortodoks Hristiyanlar için bir manastır olarak inÅŸa edildiÄŸi için bu inanca sahip kiÅŸiler için de kutsal olarak kabul ediliyor.
Bu nedenle Yunanistan ve Rusya en sert tepkiyi gösterenler arasında yer alıyor.
Yunanistan BaÅŸbakanı Kyriakos Miçotakis, bu kararın sadece iki ülke iliÅŸkilerini deÄŸil, Türkiye’nin AB sürecini de etkileyeceÄŸini söyledi.
Yunan BaÅŸbakanlığı’ndan yapılan açıklamada, “Yunanistan, Türkiye’nin Ayasofya’yı camiye dönüştürme kararını olabilecek en sert ÅŸekilde kınamaktadır. Bu karar, bu anıtı Dünya Mirası olarak kabul eden herkesi rencide eden bir tercih olmuÅŸtur. Elbette ki, bu karar, sadece Türkiye’nin Yunanistan ile olan iliÅŸkilerini deÄŸil, Avrupa BirliÄŸi ile olan iliÅŸkilerini de etkileyecektir” dedi.
Bu açıklamadan birkaç saat önce de Yunanistan Kültür Bakanı Lina Mendoni, bunu “açık bir provokasyon” olarak nitelendirmiÅŸti.
Rus Ortodoks Kilisesi de kararı “esefle karşıladıklarını” açıkladı. TASS ajansının aktardığına göre kilise, bu kararın mevcut ayrışmaları derinleÅŸtirebileceÄŸi uyarısında bulundu ve milyonlarca Hristiyan’ın konuyla ilgili görüşlerinin duymazdan gelindiÄŸini söyledi.
ABD ve AB’den tepki
ABD DışiÅŸleri Bakanlığı, karardan dolayı “hayal kırıklığına” uÄŸradığını söyledi.
Bakanlık Sözcüsü Morgan Ortagus, “Türk hükümetinin Ayasofya’nın statüsünü deÄŸiÅŸtirme kararından hayal kırıklığı duyuyoruz. Türk hükümetinin Ayasofya’yı tüm ziyaretçilerin giriÅŸine açık tutma kararlılığının sürdüğünü anlıyor ve bu mekana herkesin hiçbir sıkıntıya uÄŸramadan eriÅŸimini saÄŸlama planlarını duymayı merakla bekliyoruz” dedi.
Konuyla ilgili açıklama yapan bir diğer kurum da AB oldu.
AB Dış Ä°liÅŸkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Josep Borrell, bu kararın “esef verici” olduÄŸunu söyledi.
Borrell, “Danıştay’ın modern Türkiye’nin en önemli kararlarından birini tersine çevirme kararı ve CumhurbaÅŸkanı ErdoÄŸan’ın bu anıtı Diyanet’in yönetimine bırakma kararı esef vericidir” dedi.
Dış basında Ayasofya kararı
Ä°ngiliz Guardian gazetesi, CumhurbaÅŸkanı ErdoÄŸan’ın Ayasofya’yı camiye çevirme kararının siyasi olduÄŸunu, uluslararası tepki çekmiÅŸ olsa da kendi muhafazakar kitlesini çok memnun ettiÄŸini yazdı.
Guardian haberinde Ayasofya’nın camiye çevrilmesiyle ilgili yapılmış olan farklı kamuoyu yoklamalarına da yer verdi; “Hükümete yakın bir gazetenin kamuyo yoklamasına göre Türklerin yüzde 73’ü Ayasofya’nın camiye çevrilmesini destekliyor. Metropoll araÅŸtırma ÅŸirketinin araÅŸtırmasına göre ise halkın yüzde 44’ü Ayasofya konusunun dikkati kötü giden ekonomiden saptırmak için gündeme getirildiÄŸine inanıyor”
New York Times da kararın uluslararası “sansasyon” yaratabileceÄŸini yazdı. Gazete Ayasofya’yı camiye çeviren CumhurbaÅŸkanlığı kararının, Danıştay’ın kararını açıklamasının ardından “dakikalar içinde” alındığına dikkat çekti. Gazetede ayrıca Ayasofya’nın müze olarak “son 80 yıldır uyum ve Türkiye’nin kuruluÅŸ ilkelerinden biri olan laikliÄŸin sembolü olduÄŸu” ifade edildi.
Financial Times ise Ayasofya’nın dünyanın en önemli Bizans Hristiyan mimari örneklerinden biri olduÄŸuna vurgu yaptı. Haberde Ä°slam’da insan ve hayvanların resmedilmesinin yasak olduÄŸu hatırlatılarak, sanat tarihçilerinin, Ayasofya’nın camiye çevrildikten sonra içindeki büyüleyici mozaik ve fresklerin seyre kapalı hale getirilmesinden endiÅŸe ettikleri belirtildi.
Telegraph gazetesi ise bu kararı Atatürk’ün laik ve yüzü Batı’ya dönük Türkiye vizyonundan geri götüren adımlardan biri olarak yorumladı.
Yunan Ekathimerini gazetesi ise Ayasofya ile ilgili haberlere geniÅŸ yer ayırdı. Yunanistan BaÅŸbakanı Kiryakos Miçotakis’in kınama mesajını yayımlayan gazete Miçotakis’in, 2005 yılında Medeniyetler Ä°ttifakı için çalıştığını hatırlattığı Türkiye’nin ÅŸimdi ters yöne gitmeyi seçtiÄŸini söylediÄŸini aktardı.
Londra merkezli Arapça ve Ä°ngilizce yayın yapan Asharq Al-Awsat da, Ayasofya’nın camiden müzeye çevrilmesinin Osmanlı Ä°mparatorluÄŸu’nun küllerinden doÄŸan yeni Türkiye Cumhuriyeti’nin en önemli reformlarından biri olduÄŸu belirtti. Haberde ayrıca CumhurbaÅŸkanı ErdoÄŸan’ın son yıllarda Osmanlı’nın Bizans’ı yendiÄŸi savaÅŸlara büyük önem atfederek, Ä°stanbul’un fethinin gösteriÅŸli törenlerle kutlandığı aktarıldı.
(BBC)