Sosyal medya düzenlemesi TBMM’den geçti. Peki düzenleme neleri kapsıyor? Neden şimdi bu düzenlemeye gidildi? Kullanıcılar için ne değişecek?
Sosyal medya düzenlemesi nedir?
TBMM’de kabul edilen yeni düzenleme, Ä°nternet ortamında yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla Ä°ÅŸlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun’a bazı yenilikler getiriyor. Düzenlemeyle beraber kanuna “sosyal aÄŸ saÄŸlayıcı” tanımı giriyor. Bu tanım, internet ortamında sesli, görüntülü, yazılı yayın yapan ve sosyal etkileÅŸim amacı güden tüm gerçek ve tüzel kiÅŸileri kapsıyor. Düzenleme ayrıca bu sosyal aÄŸ saÄŸlayıcılara ek yükümlülükler getiriyor.
Düzenleme neleri kapsıyor?
Yeni düzenlemeye göre, Türkiye’den günlük eriÅŸimi 1 milyondan fazla olan dış kaynaklı her sosyal aÄŸ saÄŸlayıcı Türkiye’de temsilci bulundurmak zorunda. WhatsApp, Facebook, Instagram, Twitter gibi sosyal medya araçları yasadaki sosyal aÄŸ saÄŸlayıcı tanımına dahil. Birinci aÅŸamada Türkiye’de temsilci bulundurmayan sosyal aÄŸ saÄŸlayıcısına 10 milyon lira idari para cezası kesilecek. 30 günlük bekleme süresi içinde temsilci atanmazsa 30 milyon lira para cezası verilecek. Sonraki aÅŸamada, sosyal aÄŸ saÄŸlayıcısının Türkiye’de bulunan vergi mükellefi olan gerçek ve tüzel kiÅŸilerden reklam alması üç aylığına yasaklanacak. Mevcut sözleÅŸmeler devam edecek, saÄŸlayıcı yeni bir reklam sözleÅŸmesi yapamayacak. SaÄŸlayıcının hâlâ temsilci tayin etmemesi durumunda Bilgi Teknolojileri Kurum BaÅŸkanlığı (BTK), Sulh Ceza HakimliÄŸine baÅŸvuracak. Mahkeme ilk aÅŸamada yüzde 50 bant daralma cezası verebilecek. Hakim kararlarının, otuz günlük süre içinde talebin karşılanmaması durumunda yüzde 90 bant daraltma cezası gelebilecek.
Söz konusu hakim kararları, eriÅŸim saÄŸlayıcılara bildirilmek üzere BTK’ya gönderilecek. Mahkemenin bant daraltma kararı vermesi durumunda eriÅŸim saÄŸlayıcılar 4 saat içinde bu kararı yerine getirmekle mükellef olacaklar. Yeni düzenleme ile sosyal medya kullanıcıları unutulma hakkına da sahip olabilecek. KiÅŸi, kiÅŸilik haklarıyla ya da özel hayatın gizliliÄŸiyle ilgili maÄŸduriyet ve ihlal bulunduÄŸunu düşünüyorsa mahkemeye gitmeksizin sosyal aÄŸ saÄŸlayıcısının temsilciliÄŸine baÅŸvurabilecek. Temsilcinin 48 saat içinde olumlu ya da olumsuz yanıt vermesi, olumsuz yanıtın gerekçelendirilmesi gerekecek. Kullanıcının kiÅŸilik hakkı ihlalinde temsilciye yazılı baÅŸvuru yapıp 48 saat içinde cevap alamaması durumunda sosyal aÄŸ saÄŸlayıcısına 5 milyon TL ceza uygulanacak. Ayrıca, temsilcilik ÅŸikayetlerle ilgili 6 aylık sürelerle raporlama yapmak zorunda olacak. Altı aylık raporlamanın yapılmaması durumunda 10 milyon liralık idari para cezası uygulanacak.
Neden ihtiyaç duyuldu?
Teklif, AKP’li Grup BaÅŸkanvekili Özlem Zengin, MHP Grup baÅŸkanvekilleri Erkan Akçay ve Muhammed Levent Bülbül ile bazı AK Parti ve MHP milletvekillerinin imzasını taşıyor. Burada düzenlemenin genel gerekçesi, “temel hak ve özgürlüklerin korunması amacıyla ulusal mahkemelerin aldığı kararların sosyal aÄŸ saÄŸlayıcıları tarafından uygulanmasını saÄŸlamak” olarak belirtiliyor. Temel neden kanuna aykırı veya kiÅŸinin kiÅŸilik haklarına yönelik saldırı içeren yayınlarda Türkiye’den muhatap bulamama olarak gösteriliyor. Facebook ve Twitter gibi birçok sosyal medya uygulamasının merkezleri yurtdışında bulunuyor. CumhurbaÅŸkanı Recep Tayyip ErdoÄŸan da en son torunu Hamza Salih’in doÄŸumu sonrasında kızı Esra Albayrak ve damadı Berat Albayrak’ı hedef alan sosyal medya yorumlarına tepki göstererek sosyal medya mecralarının “kontrol edilmesini” istediklerini söylemiÅŸti. ErdoÄŸan, “Bu düzenlemenin süratle hazırlanması ve yürürlüğe sokulması çaÄŸrısında bulunuyorum. Yasama dönemi bitmeden tamamen bu meseleyi halledeceÄŸimizi umuyorum” demiÅŸti.
Neden tartışılıyor?
Sosyal medya düzenlemelerin yer aldığı teklifi görüşmelerinde muhalefet partileri söz konusu teklife tepki gösterdi. Yasayı, iktidar partisinin siyasi bir manevrası olarak gördüklerini belirtip siyasi iktidarın unutturmak istediÄŸi tüm içerikleri kaldırabileceÄŸi gerekçesiyle eleÅŸtirdi. DW Türkçe’ye konuÅŸan biliÅŸim uzmanlarına göre düzenleme, haber alma hakkının yanı sıra günlük hayatta sosyal aÄŸlar üzerinden iletiÅŸimi de olumsuz etkileyecek, sosyal medya araçlarına denetim sıkılaÅŸacak, bu aÄŸlar ve kullanıcılar için sansür ve otosansür gündeme gelecek. Türkiye’de sosyal medya platformlarının habere ulaÅŸmada kullanıldığına iÅŸaret eden uzmanlar, yapılacak düzenlemeyle, haberlerin yaygınlaÅŸmadan engellenebileceÄŸini, bunun da bağımsız gazetecilik ve alternatif medyayı tehdit ettiÄŸi görüşünde.
Sosyal medya kullanıcıları bu yeni düzenlemeden nasıl etkilenecek?
Alternatif BiliÅŸim DerneÄŸi BaÅŸkanı Faruk Çayır, bu yöntemle internetin engellenmeyeceÄŸinden söz edilmesinin doÄŸru bir yaklaşım olmadığını belirtiyor. Zira bant geniÅŸliÄŸi daraltıldığında sosyal medyanın kullanılamaz hale gelebilmesi mümkün. Çayır, “Birçok insan bu platformları kullanarak iletiÅŸim saÄŸlıyor. Ailesiyle saÄŸlıyor, çalışanlarıyla saÄŸlıyor, iÅŸ yeriyle iletiÅŸim saÄŸlıyor. Dolayısıyla vatandaÅŸların bırakın güncel haberleri artık kendi yakınlarından, akrabalarından da haberleri olmayacak” diyor. Öte yandan düzenlemenin baskı ortamını artırarak pek çok sosyal medya kullanıcısında otosansüre yol açabileceÄŸini ifade eden Çayır, düzenlemenin içerik denetimi ile büyük bir sansüre yol açacağı görüşünde.
Ä°nternet hukuku uzmanı Prof. Dr. Yaman Akdeniz ise “Twitter ÅŸimdiye dek bazı eriÅŸim engelleme kararlarını uygulamadı. ÖrneÄŸin gazeteci Can Dündar, modacı Barbaros Åžansal, Taksim Gezi Parkı ile ilgili dayanışma hesabı gibi. EÄŸer Türkiye’de ofis açıp yasal temsilcisi olursa bu kararları sorgusuz sualsiz uygulamak zorunda olacak. Çok sayıda muhalif kiÅŸinin, siyasetçinin hesabını kapatmak zorunda kalacak” diye konuÅŸuyor. DW Türkçe’nin sorularını yanıtlayan Akdeniz ayrıca “Türkiye bulunan haber siteleri belli içerikleri çıkartmaya zorlanacaklar. Geriye dönük olarak 2013’ten, 2014’ten 2015’ten daha eski haberlerin de eriÅŸime engellendikten sonra kaldırılması zorunlu hale gelecek” yorumunu yapıyor. Sosyal aÄŸ saÄŸlayıcıları Türkiye’ye gelmeyi kabul etmesi durumunda sadece hükümeti eleÅŸtiren kesim deÄŸil herkesin kaybedeceÄŸi yorumunu yapan Akdeniz, “Biz CumhurbaÅŸkanın açıklamalarını da göremeyeceÄŸiz. Devlet Bahçeli’nin açıklamalarını da göremeyeceÄŸiz, CHP’nin, MHP’nin açıklamalarını da göremeyeceÄŸiz. Dolayısıyla siyaseten ciddi bir etkisi olacak” diyor.
(DW)