2021 Nobel Kimya Ödülü’nü Alman kimyager List ve Ä°skoç asıllı Amerikalı kimyager MacMillan kazandı.
Ä°sveç Kraliyet Bilimler Akademisi’nde düzenlenen basın toplantısında, Benjamin List ve David W.C. MacMillan’ın molekül inÅŸasında yeni ve mahir bir araç olan “organokatalizi” geliÅŸtirmelerinden ötürü Nobel Kimya Ödülü’ne layık görüldükleri açıklandı.
Ä°ki bilim insanının geliÅŸtirdiÄŸi bu aracın, farmasötik araÅŸtırmalarında büyük etki yarattığına ve kimyayı daha “çevre dostu” hale getirdiÄŸine iÅŸaret edildi.
Ödül, 2020’de “DNA zincirlerini kesmeye ve yeniden birleÅŸtirmeye olanak saÄŸlayan ‘CRISPR/Cas9’ sisteminin geliÅŸtirilmesine katkılarından ötürü” Fransız mikrobiyolog Emmanuelle Charpentier ile Amerikalı biyokimyacı Jennifer A. Doudna’ya verilmiÅŸti.
2020 Nobel Kimya Ödülü, kadın adaylar arasında paylaşılan ilk örnek olmuÅŸtu. Ödüle Charpentier ve Doudna’dan önce 5 kadın layık görülmüştü. Marie Curie 1911’de, kızı Irene Joliot-Curie 1935’te, Dorothy Crowfoot Hodgkin 1964’te, Ada Yonath 2009’da ve Frances H. Arnold 2018’de ödülü kazanmıştı.
1901’den bu yana her yıl kimya alanında insanlığa önemli katkı sunan kiÅŸilere verilen Nobel Kimya Ödülü’nü 2015’te Türk bilim insanı Aziz Sancar kazanmıştı. Sancar, “Nobel Ödülü kazanan ilk Türk bilim insanı” olmuÅŸtu.
Nobel Kimya Ödülü ‘asimetrik organokataliz’ çalışmalarına verildi
2021 Nobel Kimya Ödülü‘nü ortaklaÅŸa kazanan iki bilim insanı Benjamin List ve David W.C. MacMillan, farmasötik araÅŸtırmalarında büyük etki yaratan ve kimyanın daha “çevre dostu” hale gelmesine yardımcı olan molekül inÅŸasında yeni ve etkili bir araç olan “organokataliz” geliÅŸtirdi.
Kimyagerler ve araÅŸtırmacılar, uzun zamandır sadece “metaller ve enzimler” olarak iki tür katalizörün mevcut olduÄŸuna inanırken List ve MacMillan, 2000 yılında birbirlerinden bağımsız olarak, küçük organik moleküller üzerine kurulu olan ve “asimetrik organokataliz” adını verdikleri üçüncü tip bir katalizöre imza attı.
Nobel Kimya Komitesi BaÅŸkanı Johan Aqvist, “Bu kataliz kavramı basit olduÄŸu kadar dahice. Gerçek ÅŸu ki birçok insan bunu neden daha önce düşünmediÄŸimizi sorguladı.” dedi.
Aktif kimyasal grupların bağlanabileceği karbon atomu çerçevesine sahip organik katalizörlerin oksijen, azot, kükürt veya fosfor gibi ortak elementler içermesinin yanı sıra çevre dostu ve ucuz maliyetli olduğu ifade ediliyor.
Benjamin List kimdir?
1968’de Almanya’nın Frankfurt kentinde doÄŸan Profesör List, doktora derecesini Goethe Ãœniversitesinden aldı.
2005’ten bu yana Max-Planck-Society’nin üyesi olan List, ayrıca 2004’ten beri Köln Ãœniversitesinde Fahri Profesör unvanını taşıyor.
Katalizörler ve asimetrik organokataliz üzerine çalışmalar yapan Alman kimyager, kimyasal reaksiyonları hızlandırma, böylece reaksiyonları enerji ve kaynak açısından daha verimli hale getirme üzerine çalışmalar yaptı.
Alman kimyager, 2005’ten bu yana Max-Planck-Institut für Kohlenforschung’in direktörlüğünü yürütüyor.
David W.C. MacMillan kimdir?
1968 yılında Ä°skoçya’nın Bellshill ÅŸehrinde doÄŸan Profesör MacMillan, doktora derecesini 1996’da California Ãœniversitesi’nden aldı.
Yeni reaksiyon metodolojisinin geliştirilmesine ve enantiyoselektif kataliz üzerine çalışmalar yapan MacMillan ve araştırma grubu, asimetrik organokataliz alanında birçok ilerleme kaydetti ve bu yöntemleri bir dizi karmaşık doğal ürünün sentezinde uyguladı.
MacMillan, 2010-2014 yıllarında Royal Society of Chemistry tarafından yayımlanan ünlü kimya dergisi Chemical Science’ın kurucu Genel Yayın Yönetmeni olarak görev yaptı.
Ä°skoç asıllı MacMillan, ABD’de Princeton Ãœniversitesinde görev yapıyor.