2020 birçoÄŸumuz için, kasvetli, sıkıntılı ve sonu gelmeyen Zoom toplantılarıyla geçen bir yıl oldu ve bazıları koronavirüs salgınının hakim olduÄŸu yıla “gelmiÅŸ geçmiÅŸ en kötüsü” adını veriyor.
Ama tarihe hızla bir bakış, işlerin çok daha kötüleşebileceğini ve belki de şükretmemiz gerektiğini gösteriyor.
Åžimdi 2020’de yaÅŸananlara bir bakalım ve tarihteki dip noktalarıyla kıyaslayalım.
2020’de Covid-19 çok sayıda insanı öldürdü
Johns Hopkins Ãœniversitesi’nin derlediÄŸi verilere göre 17 Aralık itibariyle Covid-19 dünya genelinde 74,5 milyon kiÅŸiye bulaÅŸtı ve 1,6 milyonun üzerindeki kiÅŸiyi öldürdü.
Ancak bu sayılar dünyanın en kötü pandemisinin yanından bile geçemiyor. Dünya çok sayıda daha kötü salgın gördü.
Çok sayıda hıyarcıklı veba salgınının en kötüsü Kara Ölüm, 1346’dan sonra Avrupa’da 25 milyon, dünya genelinde ise 200 milyona yakın insan öldürdü.
Ä°spanyol ve Portekizlilerin 1520’den sonra Amerika kıtasına taşıdığı çiçek hastalığı, kıtanın yerlilerinin yüzde 60 ila 90’ının hayatını kaybetmesine yol açtı.
1918’de 1. Dünya Savaşı’ndan dönen askerlerin yaydığı Ä°spanyol Gribi, 50 milyon kiÅŸiyi öldürdü. Bu, dönemin dünya nüfusunun yüzde 3 ila 5’ine eÅŸitti.
HIV/AIDS, salgının baÅŸladığı 1980’li yıllardan bu yan 32 milyondan fazla can aldı.
2020’de çok sayıda kiÅŸi iÅŸinden oldu
Salgının ekonomiye olumsuz etkileri dev boyutlarda oldu ve dünya genelinde çok sayıda kişinin geçim kaynağını etkiledi.
Ancak iÅŸsizlik hala 1929-1933 Büyük Buhran’da görülen seviyelere çıkmadı. Ve 1933 özellikle kötü bir yıldı. Almanya’da çalışma yaşındaki her üç kiÅŸiden biri iÅŸsizdi ve Adolf Hitler adlı popülist bir politikacı iktidara gelmiÅŸti.
‘2020’de arkadaÅŸlarımı göremedim’
Dünyanın büyük kısmının, yılın önemli bir bölümü evlerinde, sevdiklerinden uzakta geçirdiği doğru.
Ama 536 yılında, dünya gökyüzünü bile görememişti.
Harvard Ãœniversitesi’nden OrtaçaÄŸ tarihçisi ve arkeolog Michael McCormick’e göre gizemli bir sis Avrupa, OrtadoÄŸu ve Asya’nın büyük bölümünü 18 ay boyunca karanlığa mahkum etti.
McCormick, bunun dünyanın büyük bölümünde “en kötü yıl olmasa bile, en kötü dönemlerden biri” olduÄŸuna inanıyor.
Son 2300 yıldaki en kötü 10 yılın başlangıcıydı, hasat alınamadı, insanlar açlık çekti.
Büyük ihtimalle Ä°zlanda ya da Kuzey Amerika’daki büyük bir yanardaÄŸ patlaması bunlara neden oldu ve kuzey yarımküreye doÄŸru kül yayıldı.
Volkanik sisin rüzgarlarla Avrupa’ya ve daha sonra Asya’ya yayıldığı ve soÄŸuk havaya yol açtığı düşünülüyor.
‘2020’de ülke dışında tatil yapamadım’
Bu yıl, küresel turizmde gerçekten kötü bir dönem oldu.
Ancak kendinizi eve ve ülkenize hapsolmuş gibi hissediyorsanız, biraz da atalarımızı düşünün.
195 bin yıl öncesinden beri, homo sapiens çok sıkı seyahat kısıtlamalarıyla karşı karşıya kaldı.
Bu, Deniz Ä°zotop Çağı diye bilinen ve on binlerce yıl süren özellikle soÄŸuk ve yağışsız bir dönemin baÅŸlangıcıydı. Ä°nsan Orijinleri Enstitüsü’nden arkeolog Prof. Curtis Marean gibi bazı bilim insanları, bu dönemdeki kuraklığın türümüzü neredeyse yok ettiÄŸine inanıyor.
Marean, insanoÄŸlunun Afrika’nın güney kıyısında, deniz ürünlerinden beslenmeyi öğrendikleri ve “Cennet Bahçesi” diye anılan bir bölgeye sığınarak kurtulduÄŸunu söylüyor.
2020’de bir patlama Beyrut Limanını yıktı
4 AÄŸustos’taki patlama, yaklaşık 7.750 ton iyi saklanmayan amonyum nitratın kazayla infilak etmesinin sonucuydu. Patlamada 190 kadar kiÅŸi öldü, 6.000’den fazla kiÅŸi yaralandı.
Uzmanlar, bir ton TNT gücündeki patlamanın, tarihteki en büyük nükleer olmayan patlamalardan biri olduÄŸunu söylüyor. Patlama, HiroÅŸima’ya atılan nükleer bombanın etkisinin 20’de birine sahipti.
Ancak Aralık 1984’te, Hindistan’ın Bhopal kentindeki binlerce kiÅŸi, yakındaki bir kimyasal tesisteki sızıntı nedeniyle ölmüştü ve bu yakın tarihteki en kötü endüstriyel facialardan biriydi.
Hindistan hükümeti, 3500 kişinin günler içinde, 15 binden fazla kişinin de o zamandan bu yana gelişen ölümcül akciğer hastalıklarından hayatlarını kaybettiklerini söylüyor.
Kentin etrafını saran ölümcül sisin etkilerinin onlarca yıl sürmesi bekleniyor ve bazıları hala bunun etkileriyle yaşıyor.
Avustralya’daki orman yangınlarında üç milyar hayvan öldü ya da yerinden oldu
Geçen yıl yaz mevsiminde Avustralya’nın benzersiz doÄŸal yaÅŸamında büyük yıkım yaratan yangın, aynı zamanda en az 33 kiÅŸinin ölümüne yol açtı. Memeliler, sürüngenler, kuÅŸlar ve kurbaÄŸalar ya alevler nedeniyle ya da doÄŸal yaÅŸam alanları yok olduÄŸu için öldü.
2020 neden koalalardan bu kadar nefret ediyordu?
Ama Eylül 1923’te depremler, büyük yangın fırtınalarına, hatta bir yangın hortumuna neden olmuÅŸ ve bunlar Japonya’nın Tokyo ve Yokohama kentlerinde 140 binden fazla kiÅŸinin ölmesine yol açmıştı. Yani 140 bin koala deÄŸil, 140 bin insan ölmüştü.
2020’nin tesellileri
2020 birçok açıdan çok zor bir yıl oldu. Salgın yüzünden panik alışverişleri yaptık ve aramıza sosyal mesafe koyduk. Kısıtlamalarda bunaldık, kendimizi dezenfekte ettik ve dirseklerimizi birbirine vurarak selamlaştık.
Ancak sosyal medyadaki kötü haberlerden uzaklaşıp, olumlu yanlara odaklanlım. 2020’de aynı zamanda…
Siyasette kadınların temsili arttı. 2020’de kadın devlet ve hükümet baÅŸkanlarının sayısı 1995’teki 12’den, 20’ye çıktı.
Ayrıca bir BM raporuna göre, kadınların parlamentolardaki temsili de 2020’de iki katından fazlasına çıktı ve tüm parlamento sandalyelerinin dörtte biri kadınların oldu.
2020 aynı zamanda, Kamala Harris’in ilk kadın, ilk siyah kadın, ilk Güney Asya kökenli ve göçmen bir ailenin kızının ABD BaÅŸkan Yardımcılığı görevine seçildiÄŸi yıldı.
Dünya genelinde insanlar, ırk ayrımına karşı dev gösteriler düzenledi ve gelecekte değişim için umut verdi.
Giderek daha çok sayıda ÅŸirketin karbon salımlarını azaltma vaadinde bulunması da çevre için iyi haberdi. BM’ye göre hükümetler ve iÅŸletmelerin net sıfır karbon salımı taahhütleri 2020’de iki katına çıktı. Katılanlar arasında Facebook, Ford ve Mercedes-Benz de vardı.
Ve bir de, bir gün bu gezegeni terk etmek zorunda kalırsak, Nasa Ay’da düşünüldüğünden daha çok su olduÄŸunu duyurdu. Bu, gelecekteki görevlerin sürdürülebilirliÄŸine yardımcı olabilir.
Ama Dünya’da kalmaya devam edeceksek, 2020’nin salgın dersleri aldığımız bir yıl olmasını umalım.
Bir şey ise kesin, insanlar artık ellerini daha sık yıkıyor.
(BBC)