Giresun’da Rum izleri tehlike altında

Rum yerleÅŸim yerlerinden biri olan Giresun’un Zeytinlik semtindeki 2’nci derece sit koruması altına alınan tescilli 85 yapı yok olma tehlikesi altında. Yapıların kimi kütüphane kimi de okul olarak kullanılıyor. 

DoÄŸu Karadeniz Bölgesi’nin sahil ÅŸeridinde eski adı Kerasus olan Giresun’da Rum izleri kaybolma tehlikesi altında. Kerasus ismin kaynağında iki rivayetin olduÄŸu ifade ediliyor. Bunlardan biri yetiÅŸen bol miktardaki kirazdan geldiÄŸi, diÄŸeri ise ÅŸehrin üzerine kurulu olduÄŸu yarımadanın denize doÄŸru bir boynuz gibi uzanmasından olduÄŸu belirtiliyor. 1923’te Yunanistan ile Türkiye arasında yapılan mübadeleye kadar Giresun, önemli sayıda Rum’un yaÅŸadığı kentti. 

1880’lerin sonunda Giresun’u ziyaret eden ve Düyun-u Umumiye Ä°daresi adına araÅŸtırma yapmış olan Fransız Cuinet’e göre, 1887’de merkez kasabada 3 bin 588 Müslüman, 3 bin 906 Rum, 946 Ermeni olmak üzere 8 bin 440 kiÅŸinin yaÅŸadığını ifade ediyor.  Yani bu tarihte ÅŸehir merkez nüfusunun yüzde 46,2’si Rumlardan ve yüzde 57,4 ise tamamen gayrimüslimlerden oluÅŸuyor. Birinci Dünya Savaşı’nın devam ettiÄŸi 1914-1923 yılları arasında gerçekleÅŸen katliamlar sonucu Rum nüfusunda ciddi bir azalma yaÅŸandı. Giresun Rumlarının baÄŸlı olduÄŸu Amasya Rum Metropolithanesinin açıklamasına göre Amasya, Samsun ve Giresun’da toplam 134 bin 78 Rum katledildi. Rumlardan geriye sadece konakları, kiliseleri kaldı. 

TARÄ°HÄ° YAPILAR YOK EDÄ°LMÄ°Åž 

O günden bu yana kentte bulunan çok sayıda tarihi yapı ve kültürel miras yok edilmiÅŸ durumda. Çınarlı Mahallesi’ne baÄŸlı Zeytinlik semtinde ise Rumlar, kısmen de olsa yapılarını koruyabilmiÅŸ. Giresun Kalesinin eteklerinde kurulu olan mahalle sahile kadar uzanıyor. 2’nci derece sit alanı olarak tescillenen Zeytinlik’te Rumlara ait 85 yapı bulunuyor. 1840’lı yıllarda inÅŸa edilmiÅŸ olan evler, hiçbiri diÄŸerinin ışığına, manzarasına, hava dolaşımına etki etmeyecek ÅŸekilde konumlandırılmış. GeniÅŸ bahçeler içine yapılan konakların yapımında yığma taÅŸların yanı sıra ithal malzemeler kullanılmış. Mahalle içinde bulunan ve Giresun Kalesine çıkan dar sokakların bir kısmına dokunulmazken bir kısmı da geniÅŸletilerek tarihi yapısı bozulmuÅŸ, konakların duvarları yıkılmış. Son yıllarda artan çarpık kentleÅŸmenin etkisi ile Rum konakları binaların arasında kalmış.  

KONAKLAR EL DEĞİŞTİRMİŞ

Mahalle içinde mübadeleye kadar Rumlara ait olan 68 konağın yanı sıra Katolik, Ortodoks Kiliseleri ve bir okul varlığını koruyan yapılardan. Rum konaklarının birçoÄŸu mübadele ile el deÄŸiÅŸtirmiÅŸ. Evlerin büyük kısmı bölgede yaÅŸayan insanların eline geçmekle birlikte birkaç tanesi de çeÅŸitli bakanlıklar tarafından kullanılıyor. Tarihi, Necati Bey Ortaokulu ÅŸimdi Halk EÄŸitim Merkezi olarak kullanılıyor. Konaklardan bir tanesi de Milli EÄŸitim Bakanlığı tarafından Halk Kütüphanesine dönüştürülmüş. Kültür Bakanlığının restorasyon çalışmalarından sonra Rum konaklarının dışına asılan tabelalardan evlerin tarihçesini görmek mümkün. Bunlardan birisinde 1899 yılında Hacı Panayot’un kızı Maria’ya ait olan konağın ÅŸimdi, Musa Yılmaz adlı yurttaÅŸa ait olduÄŸunu görmek mümkün. 

RUM OKULU İMAM HATİBE DÖNÜŞTÜRÜLMÜŞ

Bunun yanında geçmiÅŸte Giresunlu Ortodoksların kullandığı Aziz Nikola Kilisesi müze olarak, Eski Katolik Kilisesi de 1967 yılından beri Çocuk Kütüphanesi olarak kullanılıyor. GeçmiÅŸte Rum okulu olan Cumhuriyet ile birlikte Giresun Ticaret Lisesi olarak kullanılan bina ise Giresun Kız Ä°mam Hatip Lisesine dönüştürülmüş. Bu yapıların dışında mahallede bulunan eski kiliselerden iki tanesi de yıkılmış. Bir tanesinin tek bir duvarı su deposu olarak kullanılan bir binanın içinde bulunuyor. İçlerinde Giresun Belediye BaÅŸkanlığı yapmış olan Kaptan Yorgi’nin mezarının bulunduÄŸu Rum mezarlığı ise Giresun-Trabzon sahil yolunun yapımı sırasında tamamen yok edilmiÅŸ. 

(Mezopotamya)