Türkiye’de seçilmiÅŸ Kürt belediye baÅŸkanlarını ard arda görevden uzaklaÅŸtırılıp yerlerine kayyum atama, o da yetmezmiÅŸ gibi tutuklayıp zindana atma uygulaması, Tayyip diktasından yıllarca önce, 12 Eylül darbesinden de önce, AP’li Süleyman Demirel’in baÅŸbakan, Kenan Evren’in genelkurmay baÅŸkanı olduÄŸu Temmuz 1980’de Karadeniz’in Fatsa Belediyesi’nde baÅŸlamıştı.
Devrimcilerin bağımsız adayı Fikri Sönmez’in diÄŸer bütün partilerden daha fazla oy alarak 1979 yılında belediye baÅŸkanı olmasından sonra, Fatsa’da yaÅŸam hızla deÄŸiÅŸmeye baÅŸlamıştı. Kurulan halk komiteleri aracılığıyla halkın belediye yönetimine doÄŸrudan katılımı saÄŸlanmış, her iki ayda bir büyük halk toplantıları düzenlenir, ilçenin sorunları elbirliÄŸiyle giderilir olmuÅŸtu. Fatsa’nın yıllar sürer denilen çamur sorunu, halkın katılımı ve desteÄŸiyle birkaç ay gibi kısa bir sürede ortadan kaldırılmıştı.
Bütün bu geliÅŸmeler, Fatsa’da hayatın son derece kısa bir sürede ve gözle görülür bir ÅŸekilde deÄŸiÅŸmesi, üstelik tüm bunların halkın her kesiminin onayının ve desteÄŸinin alınarak gerçekleÅŸtirilmesi, egemen sınıfın temsilcilerini ve siyasetçilerini dehÅŸete düşürmüştü. “Fatsa’da komünist iÅŸgal!” ya da “Fatsa’ya pasaportsuz girilemiyor!” gibi yalan haberlerle kamuoyunu Fatsa’ya karşı yönlendirmeye çalıştılar.
Buna karşılık Fatsa’da bütün partilerin temsilcileri bu alçakça iftiraları reddediyor, “Tüm Türkiye’deki çatışma ortamı bizde yoktur. Herkese insan muamelesi yapılmaktadır. Kimse kimseyi zorlamıyor. Huzur ve güven içinde yaÅŸamımızı elbirliÄŸiyle sürdürüyoruz. Bizi rahat bırakın!” diyorlardı.
Çevre ilçelerden Fatsa’ya heyetler gelmeye, duyduklarını yerinde incelemeye baÅŸlamışlardı. Bütün bunlar artık egemenler için fazlasıyla dayanılmaz olmuÅŸtu, çünkü Fatsa artık bir örnek teÅŸkil ediyordu. Dönemin baÅŸbakanı Demirel “Bırakırsanız yüz Fatsa daha çıkar” diyerek korkusunu ve niyetini açıkça ifade ediyordu. Fatsa’yı bir örnek olmaktan çıkartacaktı. Bunun için ilk iÅŸ olarak TürkeÅŸ’e “BaÅŸbuÄŸum” diye mektuplar yazan MHP’li faÅŸist ReÅŸat Akkaya’yı Ordu’ya vali atadı. Akkaya, çok kısa bir sürede tümü faÅŸistlerden oluÅŸan ekibini kurdu.
Demirel, 9 Temmuz günü bir demeç vererek, “küçük terör odaklarının kurutulacağını” söyledi. Ãœstelik bir süre önce Çorum’da yaÅŸanan katliam, gözleri faÅŸistlerin üzerine çevirmiÅŸti. Dikkatleri baÅŸka yere çekmek isteyen Demirel’in “siz Çorum’u bırakın, Fatsa’ya bakın!” diyerek düğmeye basmasıyla birlikte Fatsa, Erzincan ve Sarıkamış’tan getirilen askeri birlikler tarafından kuÅŸatıldı.
11 Temmuz 1980 günü “Nokta” adı verilen operasyon baÅŸladı. Bir mekanize piyade taburu, jandarma komando birliÄŸi, il alay komutanlığı takviye birlikleri, Ordu, Konya, Erzincan, Samsun emniyet müdürlüğü ekipleri zırhlı araçlar eÅŸliÄŸinde Fatsa’ya girdiler. Ayrıca iki hücumbotu da denizde hazır bulunduruldu. Operasyonda yüzleri maskeli faÅŸist muhbir kullanıldı. Bu faÅŸistlerin bir kısmının kimliÄŸi sonradan açığa çıktı ve çoÄŸunun hakkında tutuklama kararı bulunduÄŸu anlaşıldı.
SokaÄŸa çıkma yasağı konulan Fatsa askerler ve faÅŸistler tarafından mahalle mahalle, ev ev, oda oda arandı. Ä°nsanlar kadın erkek ayırımı yapılmadan hakaretlere uÄŸradı, dövüldü, iÅŸkenceye uÄŸradı. Maskeli faÅŸist muhbirlerin iÅŸaret ettiÄŸi kiÅŸiler derhal gözaltına alındı. Gözaltına alınanların sayısı kısa sürede 400’e yaklaÅŸtı.
Ordu valisi ReÅŸat Akkaya’nın yönetiminde yürütülen operasyonda baÅŸkan Fikri Sönmez de gözaltına alınanlar arasında idi. Sönmez tam dokuz ay önce belediye baÅŸkanı seçilmiÅŸ, bu dönemde Fatsa tabiri caizse altın çağını yaÅŸamıştı. Bu dönem, Nokta Operasyonu’yla birlikte kan ve zulümle sona eriyordu.
Nokta Operasyonu yalnızca Fatsa ile sınırlı kalmadı, Ordu’nun diÄŸer ilçe, kasaba ve köylerinde de benzeri uygulamalar sürdürüldü.
Bu dönemde onlarca köy ve kasabaya karakollar kuruldu, binlerce insan işkence, dayak, jandarma dipçiğinden geçirildi. Polislerin denetiminde seyyar işkence timleri oluşturuldu, Fatsa dışındaki ilçelerde de işkence tezgâhları çalıştırıldı.
Kenan Evren’in başını çektiÄŸi 12 Eylül darbesiyle birlikte Nokta Operasyonu tüm Türkiye’ye yayıldı ve binlerce kiÅŸi tutuklandı, hapse atıldı, iÅŸkence geçirildi. Fikri Sönmez de hapiste kötü yaÅŸam koÅŸullarına dayanamayarak 4 Mayıs 1985’te yaÅŸama veda etti.
DoÄŸan Özgüden – 10.07.2020